Демилгелер Келечек муунга инвестициялоо Аларда кандай болду экен?

22.01.2016

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү

Сөз инклюзивдик билим берүү жөнүндө жүргөн учурда, ата-эненин көз карашынан алганда, көп нерселер чаржайыт жана бүдөмүк бойдон калат. Өзгөчө анын инклюзивдик мүнөздөгү мектепке чейинки билим берүү сыяктуу түрү жөнүндө сөз жүргөндө ушундай болот.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү дени сак балдарды жана өзгөчө муктаждыктары бар балдарды мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде бирге окутууну билдирет. Бул макалада мектепке чейинки инклюзивдик билим берүүнү козгогон, өтө көп берилүүчү суроолорго жооптор берилген.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү кайсы мыйзам актыларына негизделген?

 

Россия Федерациясынын аймагында инклюзивдик билим берүү жөнүндө жобо РФ Конституциясында, «Билим берүү жөнүндө» мыйзамда, ошондой эле «РФда майыптарды социалдык коргоо жөнүндө» мыйзамда бекемделген. Эл аралык деңгээлде инклюзивдик билим берүү (анын ичинде мектепке чейинки билим берүү) жагынан долбоорлорду ар тараптан турмушка ашыруу жана киргизүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылган укуктук база Баланын укуктары жөнүндө конвенцияга жана Адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо жөнүндө европалык конвенциянын № 1 протоколуна таянат.

 

Бүткүл дүйнөдө инклюзивдик мүнөздөгү мектепке чейинки билим берүүгө негизделген негизги принциптер 1994-жылдагы Саламан декларациясында бекемделген. Азыркы учурга карата Москвада болгону 96 мектепке чейинки билим берүү уюму иштейт, ал жерде инклюзивдик жана интегративдик мүнөздөгү мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү бир нече жылдардан бери ийгиликтүү ишке ашырылып келатат. Иш жүзүндө Россиянын бардык ири шаарларында инклюзивдик багыттагы билим берүү мекемелери бар.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү кандай болот?

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү эки негизги формада ишке ашырылат.

 

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде өзгөчө муктаждыктары бар балдар үчүн атайын топтор уюштурулган. Өзгөчөлүү балдар өзүнчө окуганына карабастан, алар мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин социалдык турмушуна кошулган бойдон калат, дени сак балдар менен катар коомдук иш-чараларга жана башкаларга катышат. Адатта, атайын топтордо демейдегиден башкача, психикалык жана интеллектуалдык жактан өнүгүүдө артта калган балдар атайын топтордо окуйт.

 

Башка формада мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү өзгөчө муктаждыктары бар балдарды алар бардык башка балдар менен жалпы негиздерде сабак окуй турган топтордун курамына түздөн-түз кошуу аркылуу ишке ашырылат. Бул вариант көп учурда майып балдарда интеллект сакталган шартта колдонулат.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү балдарды окутуунун жана социалдык интеграциялоонун натыйжаларына кандай таасир этет?

 

Дени сак балдарды жана өзгөчө муктаждыктары бар балдарды бирге окутуу жана өнүктүрүү, биринчи кезекте, кийинкилерди социалдык адаптациялоо жагындагы маселелерди чечүү үчүн зарыл. Балдар коомчулугунда майып балдарга карата сабырдуулук жана тең укуктуу мамиле тарбияланат. Дал мектепке чейинки билим берүү инклюзивдик болуп калган кырдаалда ушул жол алда канча натыйжалуу, анткени мектепке чейинки куракта балдар тагдырынан улам башкалардай болуп жаралбай калган теңтуштары жагынан коркунучтуу ойлору болбойт.

 

Англияда инклюзивдик билим берүүнүн көп жылдык тажрыйбасы изилдөөчүлөргө ушундай топтордо окуган балдар алда канча жогорку натыйжаларды көрсөтө тургандыгын далилдөөгө мүмкүндүк берди. Анын үстүнө, дени сак балдардын натыйжалары, ошондой эле өзгөчө муктаждыктары бар балдардын натыйжалары эске алынып жатат.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүүнүн эки тарап үчүн кесепеттери барбы?

 

Көпчүлүк ата-энелер педагог же тарбиячы өзүнүн баалуу убактысын дайыма өзгөчөлүү балдарга жумшоого туура келет деген себептен улам дени сак балдарга жетиштүү көңүл бурбайт деп санааркашат. Бирок демейки топко өзгөчө муктаждыктары бар 2-3төн ашпаган бала кошулат жана педагог дени сак балдарга канча көңүл бурса, муктаждыктары бар балдарга ошончолук көңүл бурат. Эгерде сөз интеллекти толук сакталган балдар жөнүндө жүрүп жатса, анда аларда, эреже катары, окутуу процессинде педагогду балдардын бүткүл калган топторун таштап коюуга мажбурлай турган кошумча муктаждыктары таптакыр болбойт.

 

Мүмкүнчүлүктөрү чектелген балдар үчүн жалпы негиздерде алынган мектепке чейинки билим берүү – бул майып балдардын көпчүлүгү аргасыздан дуушар болуучу социалдык-психологиялык мүнөздөгү көптөгөн оорчулуктардан арылуу үчүн реалдуу мүмкүнчүлүк.

 

Өзгөчө муктаждыктары бар баланы билим берүү мекемесине кабыл алуу үчүн эмнелер зарыл?

 

Өзгөчөлүү баланын ата-энеси экөөнүн бирөө кол койгон арызды, өз паспортунун көчүрмөсүн, баланын туулгандыгы жөнүндө күбөлүктү жана 286-у формасындагы медициналык картаны берүүсү жетиштүү. Анын алдында майып бала реабилитациялоонун атайын программасын алышы дурус, аны медициналык-социалдык экспертизанын федералдык мекемеси берет.

 

Балада өзгөчө муктаждыктардын болушунун негизинде сизге каалаган формада жана каалаган мектепке чейинки мекемеде билим алуудан баш тартууга укуксуз. Жолтоо боло турган жалгыз гана нерсе – эгерде майып баланы толук баалуу окутуу үчүн өзгөчө техникалык каражаттар талап кылынса, тигил же бул мектепке чейинки билим берүү мекемесинин техникалык жактан камсыз болушунун жетишсиздиги.

 

Азыр «окутууга болбойт» деген диагнозду медициналык-психологиялык комиссиянын бири да койбойт жана мыйзамдар ар бир бала жашаган жери боюнча каалаган мекемеде жалпы негиздерде окуй ала тургандыгына кепилдик берет. 

 

Автор — педагог-психолог Анна Макарова. 

Акыркы жаңылыктар

22.10.2019

Вальдорф педагогикасынын 100 жылдыгына арналган майрам

20-октябрда "Дордой Плаза-II" соода борборунда Вальдорф педагогикасынын 100 жылдыгына арналган балдар үчүн майрам болуп өттү. Баланы жакшы көрүүгө арналган педагогика – 1919-жылы Рудольф Штайнер Германияда иштеп чыккан балдарды өнүктүрүүнүн бул методикасын ушундай мүнөздөөгө болот. Вальдорф мектептери бүткүл дүйнө боюнча – Африкадан Кытайга чейин, Америкадан Австралияга чейин иштейт. Өз алдынча болуп, чечимдерди кабыл алып, ойлоп жана ойлонуп, ...
21.10.2019

«Жүрөк ырдайт» поэзия кечеси болуп өттү

2019-жылдын 18- октябрында “Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзу, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте белгилүү акын , сатирачы, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер Жолочу Рысбаев жана Жазуучулар союзунун “Алтын калем” сыйлыгынын ээси Мая Осмонкулованын чыгармачылыгына арналган “Жүрөк ырдайт” аттуу поэзия кечеси менен Поэзия кечелеринин 2019-2020жж жаңы ...
19.10.2019

Элетке жетпеген санарип

Өлкөнү санариптештирүү багытында бийликтин, жарандык коомдун жана ишкер чөйрөнүн кызыкчылыктары улам көбүрөөк ачыкка чыгып, бул багытта чыйыр салгысы келген тараптар коомчулуктун көңүлүн буруга аракет кыла баштады.   Атап айтканда, буга чейин, 4-октябрда Бишкекте президент Сооронбай Жээнбековдун катышуусу менен «Борбордук Азиядагы санарип трансформациясы» деген конференциясы өтсө, акыркы күндөрү ...
18.10.2019

Санарипке карай жол

Үстүбүздөгү жылдын 15-16-17-октябрында КР экс-Президенти Роза Отунбаеванын катышуусу менен Жалал-Абад, Ош жана Баткен областтарында “Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде” аттуу санариптештирүү процессиндеги дүйнөдөгү жана өлкөбүздөгү жетишкендиктер жана мүмкүнчүлүктөр боюнча конференция жыйынтыкталды.   Конференцияга областтын активдери, мекеме жетекчилери, айыл өкмөт башчылары, агартуу, саламаттык сактоо жана маданий тармагынын өкүлдөрү, ...
17.10.2019

Ош Мамлекеттик университетинде «Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде» конференциясы КР экс-Президенти Р.Отунбаеванын катышуусу менен өттү

Үстүбүздөгү жылдын 16-октябрында Ош мамлекеттик университетинин базасында КР экс-Президенти Роза Отунбаеванын катышуусу менен “Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде” аттуу санариптештирүү процессиндеги дүйнөдөгү жана өлкөбүздөгү жетишкендиктер жана мүмкүнчүлүктөр боюнча конференция өттү. Конференцияга Ош областынан, Ош шаарынан өкүлдөр, мекеме жетекчилери, айыл өкмөт башчылары, агартуу, саламаттык сактоо жана маданий тармагынын өкүлдөрү, ...
17.10.2019

Жалал-Абадда «Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде» конференциясы өтүүдө

17-октябрда Жалал-Абад облусунда КР экс-Президенти Роза Отунбаеванын катышуусу менен “Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде” аттуу санариптештирүү процессиндеги дүйнөдөгү жана өлкөбүздөгү жетишкендиктер жана мүмкүнчүлүктөр боюнча конференция өтүүдө. Конференцияга областтын активдери, мекеме жетекчилери, айыл өкмөт башчылары, агартуу, саламаттык сактоо жана маданий тармагынын өкүлдөрү катышууда. Ал эми КР Илимдер академиясынын, КР Маалымат ...
16.10.2019

Санариптешүү жашоону жеңилдетет

Баткен облусунда «Санариптештирүү дүйнөдө жана бизде» аттуу форум уюштурулуп, бул багытта ийгиликтүү иш тажрыйбасы бар мамлекеттик жана менчик мекемелердин өкүлдөрү чогулушту. Иш чарага экс-президенти Роза Отунбаева катышып, жаңы технологияларды күнүмдүк жашоодо кеңири колдонууга үндөдү. https://www.azattyk.org
15.10.2019

Игорь Шелике: Мугалим үчүн биринчиси жана башкысы - окууга өзүнүн даярдыгы

Вальдорф педагогикасы боюнча Игорь Ильич Шелике менен Бешинчи каналда Нарын Айып менен телеэфир. Педагогдун булар жөнүндө ой дүгүртүүсү: билим берүү деген эмне – фактыларды жөн гана эстеп калуубу же аларды далилдеп жана салыштыра билүүбү:
15.10.2019

Креативдүү программалоо боюнча биринчи олимпиада

Биз креативдүү, ар тараптуу ойлоно алган, жаңы нерсе жаратууга кызыкдар жаштарды өстүрүүгө умтулабыз! Курак: 7-12 жаш Өлкө: Кыргызстан Билдирме калтыруу мөөнөтү 10-ноябрга чейин Программалоо тили: Scratch Окутуу: Олимпиадга даярдоо боюнча акысыз мастер-класстар каралган. Scratch программалоо тили - бул Массачусетс Технологиялык Университетинин (MIT) профессорунун табылгасы. Ал мультфильм, оюн жана анимация жаратуу үчүн универсалдуу платформа. Жөнөкөй жана ...
14.10.2019

18-октябрда Поэзия кечесинин жаңы сезону ачылат! Сиздерди кайрадан Поэзия кечесине чакырабыз! Калтырбаңыздар! Шашылыңыздар!

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Кыргыз Республикасынын Жазуучулар Союзу, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте эл сүймөнчүгүнө ээ болгон акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү улантууда. Кезектеги кече белгилүү акын , сатирачы, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер Жолочу Рысбаев жана Жазуучулар Союзунун “Алтын калем” сыйлыгынын ээси Мая Осмонкулованын чыгармачылыгына арналат жана ал “Жүрөк ...
14.10.2019

Пресс-релиз «Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде»

Үстүбүздөгү жылдын 15-16-17-октябрында КР экс-Президенти Роза Отунбаеванын катышуусу менен Жалал-Абад, Ош жана Баткен областтарында “Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде” аттуу санариптештирүү процессиндеги дүйнөдөгү жана өлкөбүздөгү жетишкендиктер жана мүмкүнчүлүктөр боюнча конференция өтөт. Конференцияга областтын активдери, мекеме жетекчилери, айыл өкмөт башчылары, агартуу, саламаттык сактоо жана маданий тармагынын өкүлдөрү катышат. КР Илимдер ...
12.10.2019

Чакан гранттар социалдык жактан маанилүү маселелерди чечет

Талас областынын Талас айылында (Манас району) сентябрдын башында демейдегиден башкача долбоор старт алды.   Бул долбоордун алкагында Манас районунун Талас айылындагы ооруканада эски терезелерди энергияны үнөмдөчү жылчыксыз жаңы терезелерге алмаштыруу боюнча иштер аткарылып жатат. Долбоор ФРГнын КРдагы Элчилигинин Калктын аялуу катмарларынын жашоо деңгээлин жакшыртуу боюнча чакан долбоорлору программасынын алкагында ишке ашырылып ...
10.10.2019

«Кыргызстаныбызды окуп-үйрөнөбүз» аттуу билим сандыгы тартууланат

“Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фондунун эко-долбоору 2018-жылы – Аймактарды өнүктүрүү жылы – 5-10 жаш курактагы балдар үчүн "Изучаем наш Кыргызстан" жана "Кыргызстаныбызды кыдырабыз" аттуу кооз иллюстрацияланган китептерди кыргыз жана орус тилдеринде чыгарды. Башкы каармандар Эркинай менен Бекжан жана алардын ата-энесинин саякатына ортоктош болуп, окурман биздин өлкөнүн баардык облустарын кыдырат да, ар кайсы аймактардагы ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»